Tutulmanın tam olarak oluşabilmesi için Ay’ın dolunay evresinde olması gereklidir. Tam ay tutulması ancak Güneş, Dünya ve Ay aynı düzlemde bulunduklarında gerçekleşebilir. 

Ay’ın Dünya etrafındaki yörüngesi, Dünya’nın Güneş yörüngesinden biraz farklı bir düzlemde uzandığından, her dolunayda tutulma için mükemmel hizalama meydana gelmez. Tam Ay tutulması, birkaç saatlik bir süre içinde gelişir. Dünya, Ay tutulmasının gerçekleştiği sırada Ay üzerine düşen iki gölge oluşturur. Bunlardan birincisi umbra tam, koyu bir gölgedir. İkincisi olan penumbra ise, kısmi bir dış gölgedir. Ay bu gölgelerden kademeli olarak geçer. Başlangıç ve bitiş aşamaları, yani Ay penumbral gölgesindeyken, tutulma o kadar da belirgin değildir. Tutulmanın en güzel kısmı olayın ortasında, yani Ay umbral gölgesindeyken oluşur.

Tam Ay tutulması, Dünya’nın tam gölgesi Ay’ın üzerine düştüğünde oluşan görüntüdür. Ay tamamen karanlık olur ve eğer ki Ay tutulması için gökyüzüne bakmıyorsanız, Ay’ın ortaya çıkmadığını düşünebilirsiniz. Bazen Güneş ışınları Dünya atmosferine girdiklerinde farklı yoğunluktan dolayı kırılırlar. Bu kırılan Güneş ışınları Ay yüzeyine yansıyabilir, böylece tam karanlık olmak yerine kızıl bir renge bürünebilir.

Kısmi Ay tutulması, bazı tutulmalar yalnızca kısmidir. Fakat tam Ay tutulması bile toplamın her iki tarafında kısmi bir aşamadan geçer. Kısmi faz boyunca, Güneş, Dünya ve Ay tamamen mükemmel şekilde hizalanmaz ve Dünyanın gölgesi Ay’ın yüzeyine düşer ve Ay’ın görüntüsünü kısmi olarak engeller.

Yarı gölgeli Ay tutulması, Ay tutulmasının en ilginç türüdür. Çünkü Ay, Dünya’nın soluk gölgesinde bulunur. Tecrübeli bir gözlemci değilseniz bunu fark etmekte güçlük çekilebilir ve Ay’ın görüntüsünde bir fark olmadığını düşünebilirsiniz.

Bu görselde Ay’ın tutulmasının çeşitlerini bir arada görebilirsiniz.

Yazan/Düzenleyen: Rahmi GÜNDÜZ

Yayın Tarihi: 19.06.2020