Güneş tutulması, Güneş ile Dünya arasına giren Ay’ın yüzeyinin, Güneş yüzeyini tamamen veya kısmi şekilde kapladığı görünüme verilen isimdir.

Güneş tutulması esnasında, tüm dünya aynı anda gölgede kalmaz. Çünkü, Ay’ın gölgesi tüm gezegeni kaplamaya yetecek kadar büyük değildir. Bu yüzden gölge her zaman için, belirli bir alanla sınırlıdır. Ve Dünya ile Ay yörüngelerinde sürekli hareket ettikleri için, Güneş tutulmasının görülebildiği bölgeler gün boyu değişir.

Güneş tutulmasının 3 farklı türü vardır. Bunlar tam Güneş tutulması, kısmi Güneş tutulması ve halkalı Güneş tutulmasıdır. Her biri Dünya ve Ay’ın bulunduğu uzaklık ve konum ile doğrudan bağlantılıdır.

Tam Güneş tutulması, Güneş’in yüzeyinin, Ay tarafından tamamen kaplanması ile oluşur. Bu yüzden de sadece birçok etkenin aynı anda oluşması sonucunda meydana gelebilir.

Güneş’in Dünya’dan kabaca 150 milyon kilometre, Ay’ın ise 384 bin kilometre mesafede olduğu düşünüldüğünde, Ay ile Güneş’in Dünya’dan görünür büyüklüklerinin eşitlendiği bir konumda, yörüngelerinin kesişmesi diğer tutulma türlerine göre nadir gerçekleşen bir doğa olayıdır.

2006 yılında Türkiye’den izlenilen tam Güneş tutulması buna en iyi örnektir. Antalya, Konya, Ordu çizgisinde yüzde 100 tutulma oluşurken İstanbul’da bu yüzde 86 idi. Bu oranlar Ay’ın Güneş yüzeyinin ne kadarını kaplar şekilde görüneceği ile ilgilidir.

Türkiye’den izlenebilecek bir sonraki tam Güneş tutulmasının 2060 yılında olacağı düşünüldüğünde birçok kişinin hayatında sadece bir kez yaşayabileceği durumdu.

Kısmi Güneş tutulması, Güneş’in yüzeyinin belli oranlarda Ay ile kapanması sonucunda oluşur. Bu tutulma sırasında Ay ile Dünya’nın düzlemleri tam olarak çakışmadığı için Güneş yüzeyi tam olarak kapanmaz. Ve kısmi tutulma, Güneş yüzeyinin ne kadar kapandığı ile ilgili olarak bazı durumlarda fark edilmeyebilir.

Kısmi tutulma, hem tam Güneş tutulması sırasında, tam gölge olan bölgeler haricinde, hem de tam tutulmadan bağımsız olarak farklı zamanlarda gerçekleşebilir.

Halkalı Güneş tutulması, Ay’ın Dünya’ya, Güneş’in yüzeyini kapatacak uzaklıktan daha yakın olduğu bir konumda bulunduğu sırada gerçekleşir.

Ay’ın yörüngesi elips şeklinde olduğu için, yörüngesinin Dünya’ya göre en yakın ve en uzak konumları vardır. Ve Ay’ın Dünya’ya uzaklığı yaklaşık olarak 356 bin ile 406 bin kilometre arasında değişir. Eğer ki Güneş tutulması, Ay’ın Dünya’ya uzaklığının 379 bin kilometreden daha uzak olduğu bir konumda gerçekleşirse, Ay’ın yüzeyi Güneş’i kapatabilecek kadar büyük olmadığı için hale veya çember şeklinde bir görüntü ortaya çıkar.

Referans Kaynak: Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Astronomi Laboratuvarı

Yazan/Düzenleyen: Rahmi GÜNDÜZ

Yayın Tarihi: 19.06.2020