Görsel 1: Halley Kometi, Mart 1986, NASA

Kometler (kuyrukluyıldızlar), Güneş’in uygulamış olduğu kütle çekim kuvveti ile kendilerine ait bir yörüngeye sahip olmaları ve bazı kometler için belli periyotlarla benzer yörüngeye giren, “kirli kartopu” ya da “buzlu çamur topu” olarak da adlandırılan buz kaplı asteroidler olarak düşünülebilirler. İsimlerinde bahsedilenin aksine yıldız değildirler. Kometler (kuyrukluyıldızlar), genellikle birkaç km (azami birkaç on km) büyüklüğünde, kayaç çekirdeklere sahip buzla kaplı bu cisimler, Güneş’e yeterince yakın olduklarında yüzeylerinde bulunan buz ve gazların gelen Güneş ışınlarının ve rüzgârın etkisi sonucu buzul kabuklarının çözülerek, sanki bu göktaşının bir kuyruğu varmışçasına görünmesine sebep olur. Kometler, yıldızlar gibi kendi ışıklarını kendileri üretmezler, gezegenler gibi onlar da Güneş’ten kendilerine gelen ışığı yansıtırlar. Kometlerin kuyruk kısmı, kometin hareket yönünün aksine değil, Güneş’in aksi yöne doğru uzar. Bunun nedeni de Güneş’ten kaynaklı Güneş rüzgarıdır.

Görsel 2: Hyakutake Kometi, 24-25 Mart 1996

Kometler buz, toz ve gazdan oluşur. Bileşimleri gezegenlere benzer ama onlardan çok daha küçüktürler. Kuyrukluyıldızların çapları ortalama olarak 750 metre ile 20 kilometre arasındadır. Yörüngeleri elips şeklindedir ve Güneş’e en yakın ve en uzak oldukları konumlar arasında çok büyük fark vardır. Güneş’in etrafında dolanma süreleri birkaç yıl ile birkaç milyon yıl arasında değişebilir. Küçük oldukları ve sadece Güneş’ten kendilerine ulaşan ışığı yansıttıkları için Güneş’ten uzak oldukları konumlarda görülmeleri zordur. Güneş’e yaklaştıkça sıcaklıkları artar ve yüzeylerindeki katılar sıvı hale geçmeden doğrudan gaz haline geçmeye (süblimleşmeye) başlar. Böylece çekirdeklerinin etrafında bir atmosfer oluşur. Bu atmosfer, kometi göktaşlarından ayıran en önemli özelliktir ve komet ısındıkça büyüyerek kuyruğa benzer bir şekil alır. Kometler, Güneş’e yaklaştıkça üzerlerine düşen ışık miktarı arttığı için parlaklıkları da artar. Hatta bazı kometler Güneş’e çok yaklaştıkları zaman gündüz vakti bile Dünya’dan görülebilir.

Görsel 3: Hale-Bopp Kometi, Nisan 1997, NASA

Dünya’dan gözlenebilen kuyrukluyıldızların en bilinen örnekleri şunlardır: Halley, Chiron, Hale-Bopp ve Hyakutake. Bu kuyrukluyıldızların Dünya’dan en sık gözlenebileni Chiron’dur. Chiron, Güneş etrafındaki bir turunu yaklaşık 51 senede tamamlar.

Kometler içinde en ünlüsü Halley Kometi’dir, her 75–76 yılda bir çıplak gözle görülebilen tek kısa periyodlu komettir. Yakın geçmişte görülen kometler, 1994 yazında Jüpiter’e çarpan SL 9 (Shoemaker-Levy) ve 1997 yılında çıplak gözle gözlemlenen Hale-Bopp ve 2002 yılında görülen İkeya Seki Kometi.

Kometler, Güneş’e yeterince yakın olmadıkça görülmezler. Bazılarının yörüngesi Güneş Sistemi’nin bir hayli dışına taşar, bunlar bir kez görüldükten sonra binlerce yıl boyunca geri dönmezler. Sadece kısa ve orta periyotlu kometler (Halley Kometi gibi) yörüngelerinin en azından önemli bir bölümü Güneş Sistemi içinde kalır.

Görsel 4: McNaught Kometi, 11 Ocak 2007

Güneş Sistemi’nin diğer küçük cisimlerinin aksine, kometler antik çağlardan beri bilinmektedir. Çin kayıtlarına göre Halley Kometi M.Ö. 240 yılından beri tanınmaktadır.

Görsel 5: Holmes Kometi, 8 Aralık 2007

Kometlerin (Kuyrukluyıldızların) bölümleri:

Nüve: Nispeten katı ve kararlı olan çekirdek, su buzu ve diğer donmuş gazlar ve az miktarda kozmik toz ve diğer katı cisimlerden oluşmuştur.

Koma: Çekirdekten buharlaşan su, karbondioksit ve diğer nötr gazların yoğun bir bulutudur. Nüveyi çevreleyen ışık topu şeklinde görülür.

Hidrojen bulutu: Çok büyük (milyonlarca km) ancak son derece seyrek bir nötr hidrojen zarfıdır.

Toz kuyruğu: 10 milyon kilometreyi aşan uzunlukta, çekirdekten kaçan gazlarla taşınan mikroskobik toz partiküllerinden oluşmuş duman. Kometin çıplak gözle görülebilen en belirgin özelliğini oluşturur.

İyon kuyruğu: Kometin yüzlerce milyon kilometreye varan uzunlukta Güneş rüzgârıyla reaksiyon sonucu iyonize olmuş gazlardan oluşan plazma kuyruğudur.

Görsel 6: PanSTARRS Kometi, Mart 2013

Görseller, son 35 yıldaki önemli kometlerden bazılarıdır

Görsel 7: Halley Kometi’nin yörüngesi ve yıllar içinde bulunacağı konumlar. 76 yılda bir İç Güneş Sistemi’ne girerek ısınır ve çıplak gözle dahi görülebilen kuyruğu ile Dünya’nın yakınından geçer.

Referans Kaynaklar: NASA, Wikipedia, TÜBİTAK Bilim Genç – Dr. Mahir E. Ocak

Yazan/Düzenleyen: Rahmi GÜNDÜZ

Yayın Tarihi: 19.07.2020