TÜRKİYE’NİN İLK KADIN ASTRONOM, DEKAN VE SENATÖRÜ HATİCE NÜZHET GÖKDOĞAN.

1933 Üniversite Reformu’yla birlikte, Mustafa Kemal Atatürk yurt dışından çok sayıda akademisyeni ülkemize getirmiş ve çok sayıda Türk öğrenciyi de yurt dışına burs vererek okumaya göndermişti. 1928 yılında kazandığı bursla yurt dışına gönderilip 1933 reformuyla ülkemize geri gelen Nüzhet Gökdoğan, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın astronom, dekan ve senatörüdür.

1928 yılında devlet bursuyla matematik-fizik lisansı için Fransa’ya gönderilen Nüzhet Gökdoğan, burada Lyon Kız Lisesi’nde Fransızca öğrenir, buradan Lyon Erkek Lisesi’nde Mathématiques Supérieures ile Spéciales sınıflarını okuyarak matematik bölümünü tamamlar. Buradan sonra Paris Üniversitesi’nde Fizik okuyarak 1933 yılında Diplóme d’études Supérieures” sertifikasını alır ve Paris Gözlemevi‘nde staja başlar.

Nüzhet Gökdoğan’a sınavlarında başarılı olduğu için Paris Gözlemevi’nde çalışmalarını sürdürmesi önerilir, fakat o ülkeye olan borcunu ödemek üzere İstanbul’a geri döner. O sıra Kandilli Rasathanesi’nde, boş kadro olmadığı için 1934 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi Kürsüsü’nde 1933 Üniversite Reformu’yla ihraç edilmiş bir yabancı profesör ve ikinci yabancı yardımcının yanında çalışmaya başlar.

1937 yılında, Kürsü profesörü Ord. Prof. Dr. Erwin Finlay Freundlich (Alman Astronom, 1885 – 1964)’in yanında doktora tezini hazırlayarak ‘Fen Doktoru’ ünvanını alır. Bu tez İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nin kayıtlarındaki bir numaralı doktora tezi olma önemine sahiptir. 1940 yılının Mayıs ayında da doçentlik tezini vermiş, 1936- 1946 yılları arasında da ek görev ile İstanbul Teknik Üniversitesi Matematik Doçentliği de yapmıştır.

Enstitüde okutulan Astronomi dersleri, Gök Mekaniği (Freundlich), Astrofizik (Freundlich) ve Küresel Astronomi (Gleissberg) olup, o dönemlerde ders dili İngilizce olarak yapılmaktaydı. 1934-1935 yıllarında Nüzhet Gökdoğan, Gök Mekaniği dersini Türkçe’ye çevirerek ve Gleissberg’in dersi Türkçe olarak vermeye başlamasını sağlar.

 

1 Aralık 1948’de Fen Fakültesi’nin teklifi ile İstanbul Üniversitesi Senatosu tarafından profesörlüğe yükseltilerek Fen Fakütesi’ni temsil etmek üzere Üniversite Senatörü olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın senatörü olur. Aynı yıl, Cahit Arf, Mustafa İnan ve Nazım Terzioğlu’yla da birlikte Türk Matematik Derneği’ni kurar. 1948’de İstanbul Soroptimist Kulübü’nün, 1949’da da Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği (TÜKD) ‘nin kurucuları arasında yer alır.

23 Haziran 1954 yılında Fen Fakültesi Dekanlığı’na seçilerek ilk senatör olmanın yanında Türkiye Cumhuriyeti’nin de ilk kadın dekanı unvanının da sahibi olur ve iki yıl boyunca dekan olarak hizmet eder. Aynı yıl Türk Astronomi Derneği’nin kurucuları arasında yer alarak 20 yıl boyunca derneğin başkanlığını yönetir. 1958 yılında da Astronomi Kürsüsü’nü yönetmeye başlayarak 22 yıl boyunca kürsü ve bölüm başkanlığı yapar. 1980 yılında da Astronomi kürsüsü’ne tam 46 yıl hizmet ederek yaş haddinden emekli olur.

Liseli öğrenciler için “Astronomi”, Gleissesberg ile yine liseli öğrenciler için “Kozmografya” adında bir kitap daha yazmış olup “Liseler İçin Cebir Temrinleri” adlı bir kitap çevirisi de bulunmaktadır.

McMath Hulbert Gözlemevi’nden bir Lyot filtresi alarak Güneş gözlemlerinin geliştirilmesini, Fransa’da Meudon ve Nice, İsviçre’de Basel, İtalya’da da Asiago Rasathaneleri ile ortak araştırma programları geliştirilmesini sağlamıştır.

1978’de ikinci kez Fen Fakültesi Dekanlığına seçilerek Eylül ayında II. Ulusal Astronomi Kongresi’ni düzenlemiştir. Bu kongre ilk kez Ulusal Gözlemevi’nin kurulmasının tartışmaya açılması bakımından önem teşkil etmektedir.

Kendisi 23 Nisan 2003 yılında, 92 yaşında aramızdan ayrılmıştır ancak Türk Astronomi’sine katkıları sonsuzdur.

Referans Kaynaklar: Türk Astronomi Derneği, İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, matematiksel.org

Yazan/Düzenleyen: İrem İLHAN

Yayın Tarihi: 02.09.2020