AAK | Amatör Astronomlar Kulübü

GALAKSİLER VE GALAKSİ BİÇİMLERİ


Olcaytuğ ÖZGÜLLÜ 2018.02.15

Galaksiler, dört temel kuvvetten birisi olan kütle çekim kuvvetinin (diğer kuvvetler elektromanyetik kuvvet, güçlü nükleer kuvvet ve zayıf nükleer kuvvettir) etkisiyle bir birlerine bağlı yıldızlar, yıldızlararası gaz, toz ve plazmanın meydana getirdiği ve ayrıca şimdilik pek anlaşılamamış olan karanlık maddeden oluşan sistemlerdir. Galaksiler çok farklı sayıda yıldız barındırabilirler. Yaklaşık 10 milyon yıldız içeren cüce galaksiler de bulunur, bir trilyon yıldız içeren dev galaksiler de bulunur.


Galaksiler şekilleri referans alınarak sınıflandırılmışlardır ve bu sınıflandırmanın adı Hubble Sınıflandırması'dır. Şekillerine göre sarmal, eliptik ve düzensiz olmak üzere üç biçimde sınıflandırılırlar.


Sarmal galaksiler, isimlerini yıldızların oluşturduğu parlak kollarına borçludurlar. Tek bir merkezden çıkıyormuş gibi görünen bir, iki, üç ve daha fazla sayıda koldan oluşabilirler ve bu kollar yaklaşık logaritmik olarak merkezden dışarı doğru açılırlar. Sarmal galaksiler kendi içlerinde de çubuklu sarmal galaksi ve çubuksuz sarmal galaksi olmak üzere iki çeşide ayrılırlar.


Eliptik galaksiler, barındırdıkları yıldızlar sarmal galaksilerin aksine rastgele sayılabilecek harekete sahiptirler. Çoğunlukla yaşlı yıldızlar barındırırlar. Eliptik galaksilerin oluşumu galaksi çarpışmalarıyla gerçekleşir. İki galaksi çarpıştığında merkezleri birleşerek tek bir merkez haline gelir ve iki galaksinin sahip oldukları yıldızlar, bu yeni merkez etrafında rastgele biçimde dönmeye başlayarak yeni bir galaksi oluştururlar ve bu yeni oluşan galaksi, bir eliptik galaksidir. Eliptik galaksilerde yıldız oluşumu durmuş veya en az düzeydedir. Bu yüzden de, barındırdıkları genç yıldız nüfusundan dolayı çoğunlukla mavi ve tonlarında olan sarmal galaksilerin aksine, genelde sarı ve kırmızı renkte bulunurlar.


Düzensiz galaksiler, herhangi bir sınıflandırma şekline sahip olmayan galaksi tipidir. Herhangi bir sarmallık veya eliptik görünüme sahip değillerdir.Bunun sebebi ise, geçmişlerinde birer sarmal veya eliptik galaksi olmalarına rağmen yerçekimsel güce maruz kalıp düzensizleştikleri düşünülmektedir.



Okunma Sayısı 307


GALERİ


AÇIKLAMA




Şekil 1 : Andromeda Galaksisi (M31 ve NGC 224 olarak da bilinir) Andromeda Takımyıldızı'nda bulunan bir sarmal galaksidir. Spitzer Uzay Teleskopu'ndan alınan verilere göre yaklaşık bir trilyon yıldız içermektedir. Samanyolu Galaksisi'nden 2.20 milyon ışıkyılı uzaklığındadır. Çıplak gözle Dünya'dan görülebilen en uzak gökcismidir.


Şekil 2 : Hubble sınıflandırmasına göre galaksi tiplerinin isimlendirilmesi. Bizim galaksimiz olan Samanyolu Galaksisi'nin Sb veya Sbc tipinde olduğu düşünülmektedir.


Şekil 3 : Fırıldak Galaksisi (M101 ve NGC 5457 olarak da bilinir) çubuksuz sarmal bir galaksidir. 27 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Büyük Ayı Takımyıldızı yönünde bulunur.


Şekil 4 : Güneş Sistemi'nin de içinde bulunduğu Samanyolu Galaksisi'nin çubuklu sarmal bir yapıda olduğunu düşünüyoruz. Düşünüyoruz denmesinin sebebi ise, yukarıda görmüş olduğunuz fotoğrafı bir uydu çekmemiştir çünkü daha oraya bir uydu gönderemedik. Galaksimizin içinde yaşadığımız için, onu tepeden göremiyoruz ve bu yüzden de yapılan araştırmalar ve çalışmalarla büyük ihtimalle böyle bir görünüme sahip olduğunu söyleyebiliyoruz.


Şekil 5 : M105 (NGC 3379 olarak da bilinir) Aslan takımyıldızın da bulunan eliptik bir galaksidir.


Şekil 6 : NGC 2207 ve IC 2163, Büyük Köpek Takımyıldızın'da ve yaklaşık 144 milyon ışık yılı uzakta bulunan sarmal galaksi çiftidir. Bu iki galaksi çarpışma ve birleşme evresindedir fakat hala iki ayrı sarmal galaksi halindedirler ve şimdiye kadar bu evrede gözlemlenen tek galaksi çiftidirler. Yaklaşık bir milyar yıl sonra birleşerek bir eliptik galaksi oluşturacakları düşünülmektedir.


Şekil 7 : NGC 1427A düzensiz galaksisi. Irmak Takımyıldızı yönünde bulunur. Yaklaşık 52 milyon ışık yılı uzaklıktadır.

YAKLAŞAN ETKİNLİK

Astronomi ve Uzay Bilimleri

APOD

INSTAGRAM

SOSYAL MEDYA

Facebook


Instagram


Twitter



İLETİŞİM


İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü 34119 Beyazıt Kampüs Fatih / İstanbul


iuffaak@gmail.com